Rss Feed
Tweeter button
Facebook button
Technorati button
Reddit button
Myspace button
Linkedin button
Webonews button
Delicious button
Digg button
Flickr button
Stumbleupon button
Newsvine button
Youtube button
December 19, 2018

ՔՐԴԱԿԱՆ ՀԱՐՑ. ՀԱՅԵՑԱԿԱՐԳԱՅԻՆ ԴԻՏԱՆԿՅՈՒՆ

ՌՈՒԲԵՆ ՆԱՀԱՏԱԿՅԱՆ, Պատմաբան, վերլուծաբան

Այժմ Մերձավոր Արեւելքն աշխարհաքաղաքական ուժերի բախումների թատերաբեմ է դարձել: Հակամարտությունների հիմնական առանցքը կազմում են մի կողմից ԱՄՆ-ը, Իսրայելը, Սաուդյան Արաբիան եւ մյուս կողմից Ռուսաստանի Դաշնությունը, Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունը, Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը, ինչպես նաեւ Թուրքիայի Հանրապետությունը: Վերջինս այս բլոկում ժամանակավոր կարգավիճակով է, քանի որ լուրջ հակասություններ ունի այդ բեւեռի պետությունների հետ: Այստեղ հատվում են նշյալ երկրների շահերը եւ նկրտումները: Դաժան եւ անզիջում պայքար է մղվում ազդեցության ոլորտների, էներգակիրների (հատկապես նավթի) եւ հաղորդակցական ուղիների համար: Ահա քաղաքական այս համատեքստում է խաղարկվում Քրդական հարցը:

Պետք է արձանագրել, որ քրդերը երբեւէ չեն ունեցել պետություն եւ պետականության գիտակցություն, քանի որ չունեն հայրենիք եւ քոչվոր ժողովուրդ են: Արաբ միջնադարյան հեղինակները «քուրդ» ցեղանունը հաճախ կիրառում են «թափառակենցաղ խաշնարած» առումով: Քրդերը հիմնականում սուննի մահմեդականներ են (մասամբՙ շիա, նաեւ հարում են եզիդների, ալի-իլահի աղանդներին) եւ բնակվում են գլխավորապես Թուրքիայում, Իրանում, Իրաքում, Սիրիայում եւ հարակից երկրներում: Այն էլ նշենք, որ նրանք առաջին անգամ հիշատակվում են XII դ. գրավոր աղբյուրներում; Նախկինում «Քուրդիստան» կամ «Քրդստան» անվանումը կիրառվում էր լոկ ազգագրական առումով: Քրդերը, գիտակցված թե ակամա, դարձել են այլ ուժերի ձեռքին գործիքՙ ինչ-ինչ քաղաքական խնդիրներ լուծելու համար: Այդպես եղավ հայերիս համար ճակատագրական 1910-ական թվականներին, երբ Մեծ եղեռնի հուդայական ուժերի հեղինակած սցենարն իրականացվեց թուրքերի եւ քրդերի ձեռքով: Սա շատ թանկ նստեց քրդերի վրա, քանի որ հայերի հարցը լուծելուց հետո թուրքերը ձեռնամուխ եղան նրանց բնաջնջման քաղաքականությանը:

Փաստորեն Քրդական հարցը քաղաքական օրակարգ է մտել աշխարհաքաղաքական որոշակի հարցեր լուծելու համար, այդ թվում նաեւՙ Հայկական հարցը չեզոքացնելու նպատակով: Այժմ փորձ է արվում քրդական պետություն ստեղծելու ի հակակշիռ Իրանի: Ուղեղային կենտրոնների սցենարներով այժմ Հայկական հարցը նրբորեն փոխարինվում է Քրդական հարցով, որն ավելի վերահսկելի եւ կառավարելի է: Հայ քաղաքական միտքը պետք է սթափ եւ խոհեմ լինի, որպեսզի կուլ չգնա այս խաղերին: Հակառակ պարագայում մենք կունենանք լրջագույն խնդիրներ եւ ոչ հայանպաստ իրավիճակ:

Քրդական հարցի նկատմամբ շատ ագրեսիվ եւ թշնամական քաղաքականություն է որդեգրել Թուրքիայի Հանրապետությունը: Եթե թուրքական իշխանությունները որոշեն ներխուժել Իրաքյան Քրդստան եւ տեղում «լուծել» քրդերի հարցը, ապա նրանք հընթացս կարող են բնաջնջել սիրիահայերին եւ անգամ մահմեդական հայերին: Սա իրական եւ լուրջ սպառնալիք է, որը կարող է թանկ նստել մեզ վրա: Իսկ քրդերի նկատմամբ Թուրքիայի նման պահվածքը տրամաբանական է եւ հիմնավորված, քանի որ իր երկրում (հիմնականումՙ Արեւմտյան Հայաստանի տարածքներում) առկա է 20 միլիոն քրդական բնակչություն, եւ քրդերը նաեւ ներկայացված են թուրքական խորհրդարանում:

Մեր տեղեկություններովՙ ցավոք, քաղաքական մեր թիմը լուրջ եւ ծրագրված ձեւով ոչինչ չի ձեռնարկում եւ անում: Նմանօրինակ կրավորականությունը եւ զուտ հայեցողական դիրքորոշումը ոչ մի լավ բան չեն խոստանում: Մենք աշխարհաքաղաքական խաղերում կարող ենք հայտնվել լուսանցքում եւ կանգնել կոտրած տաշտակի առջեւ: Այս իրավիճակը կարող է վիժեցնել Հայկական հարցի լուծումը եւ նույնիսկ վտանգել մեր պետականությունը: Նման գործելակերպով քաղաքական մեր միտքը պարտություն կրեց անցյալ դարասկզբին, եւ մենք կորցրինք պատմական մեր հայրենիքի մեծ մասը: Իսկ մենք դասեր չենք քաղում անցյալից:

Քրդերի տեղայանացման եւ արհեստական հայրենիք ստեղծելու բազմաթիվ փորձեր են կատարվելՙ ի հաշիվ այլ ժողովուրդների, նաեւՙ հայերի պատմական տարածքների: Օրինակՙ որոշ «քաղաքական գործիչներ» եւ «մասնագետներ» նրանց նույնականացրել են կուտիների (Կորդուքի մեր նախնիների) հետ, իսկ նրանց համար հայրենիք են համարել Մեծ Հայքի Կորդուք նահանգը կամ աշխարհը: Մինչդեռ քրդերը Հայկական լեռնաշխարհ են ներխուժել եւ հաստատվել հարավային նահանգներում միայն XI- XII դդ.: Բայց սա սնամեջ եւ անհեթեթ տեսակետ է, քանի որ ոչ մի կապ չի կարող լինել թափառական ժողովրդի եւ մեծ քաղաքակրթություն կերտած ազգի միջեւ: Դրանք հակոտնյա հասկացություններ են եւ հեռու պատմական իրականությունից:

Այժմ Մերձավոր Արեւելքի տարածաշրջանում իրականացվում է «Մեծ Մերձավոր Արեւելք» եւ «Նոր Մերձավոր Արեւելք» քաղաքական դավադիր սցենարը, ըստ որի պետք է կատարվեն սահմանային վերաբաժանումներ, պետությունների տարածքային փոփոխություններ եւ նոր պետությունների ստեղծում: Հրապարակի վրա եղած Քրդական հարցն այս շարժառիթով է մտցվել քաղաքական խաղերի մեջ: Դա երբեք էլ քրդերի երազանքը եւ ազգային տեսլականի մարմնավորումը չի եղել: Սա պետք է հստակ իմանալ: Եվ քաղաքական այս մութ գործարքներն ընդամենն ունեն հանցավոր մի շարք խմբերի շահերն սպասարկելու նպատակՙ հարստացնելով եւ հզորացնելով այդ շրջանակներին: Պարզապես փոխվում են շահագործման եղանակները եւ ձեւերը, քանի որ հրապարակի վրա եղած մեթոդաբանությունն այլեւս իրեն սպառել է: Սա է Քրդական հարցի լուծման քաղաքական տեխնոլոգիան:

Մեկ կարեւոր հանգամանք եւս: Պատմական հանգամանքների բերումով եւ մեր քաղաքական վերնախավի անձեռնհասության պատճառով բազմաթիվ հայեր, հզոր ու տեւական պայքար մղելուց հետո, ստիպված էին քրդանալ: Սա ապագա մեր ծրագրերի իրականացման համար հաշվառման ենթակա խնդիր է: Մեր կարծիքովՙ այդ հատվածի մի ստվար մասը պահպանել է ազգային իր ինքնությունն ու դիմագիծը, որն զգալիորեն մեծացնում է մեր հնարավորությունները: Մենք պետք է զգույշ լինենք եւ մեր հոգածության դաշտում պահենք այս եւ թուրքացած հատվածները, որպեսզի նրանք չդառնան օտար (նաեւՙ հակահայկական) ծրագրերի իրականացման գործիք: Սա ենթադրում է նրբամտություն, խորհրդապահական մոտեցում եւ գործնական եռանդուն ջանքեր:

Մեր համոզմամբՙ ժամանակն է կազմակերպել մտքի մեր բանակը, որը կներդաշնակեցնի հայեցակարգային, ռազմավարական, քաղաքական, մշակութային եւ հոգեւոր մոտեցումները: Մեզ անհրաժեշտ են մտքի զորավարներ եւ խելամիտ առաջնորդներ: Այս բանակը ի զորու է պաշտպանել մեր պետականությունը եւ հայությանը: Իրական քաղաքականության պահանջն է, որ մենք պետք է համագործակցենք ե՛ւ թուրքերի, ե՛ւ քրդերի հետՙ ելնելով ազգային մեր նպատակներից եւ տեսլականից, ինչպես նաեւ կոնկրետ հանգամանքներից: Մենք պետք է կարողանանք գործուն դարձնել Արեւմտյան Հայաստանում բնակվող քրդերին, որպեսզի հասնենք մեր ազգային նպատակների իրականացմանը: Դա ենթադրում է ճկուն եւ կշռադատված քաղաքական թիմ, որը պետք է կարողանա ներդաշնակվել փորձագիտական ինստիտուտի հետ եւ խաղարկել բազմաքայլ կոմբինացիաներ: Հետագա ձախողումներից խուսափելու համար մենք պետք է ձեւավորենք ազգային ընտրանին, որն ի վիճակի է ստեղծել ազգային պետություն եւ ի չիք դարձնել մարտահրավերները: Շատ պետություններ գործում են համակարգային եւ ծրագրված ձեւով, որի շնորհիվ էլ հասնում են արդյունքների: Մեզանում առայժմ բացակայում են համակարգային մոտեցումները, որոնք շատ կարեւոր են դրական լուծումների համար:

Քրդական հարցն առայժմ չի լուծվում, քանի որ միջազգային համատեքստը դա թույլ չի տալիս: Փաստորեն հանրաքվեն չընդունվեց: Դա սոսկ մի փորձ էր, որը հանդիպեց տարածաշրջանի պետությունների դիմադրությանը: Քիրքուկի եւ Հյուսիսային Իրաքի վիճահարույց այլ տարածքների գրավումը վերջ դրեց սիոնիստական ուժերի հրահրած քրդական նկրտումներին: Նավթի այս կենտրոնը, այսինքնՙ Քիրքուկը, տնտեսական մեծ նշանակություն պետք է ունենար ապագա պետության համար: Քրդերն իրենք երբեք էլ կազմակերպված չեն գործել, քանի որ ապաշնորհ են պետություն կերտելու բարդ գործում եւ դժվար են կողմնորոշվում աշխարհաքաղաքական գործընթացներում: Նրանք ընդամենը հայտարարեցին անկախության իրենց իրավունքի մասին: Կարծում ենք, որ մոտակա ժամանակներս սպասվում են նոր զարգացումներ եւ քաղաքական նոր սցենարներ:

Մեր կարծիքովՙ Ռուսաստանի եւ Իրանի ներկայությունը տարածաշրջանում ունեցավ վճռորոշ դեր այս հարցում: Բայց ԱՄՆ-ի եւ Իսրայելի հատուկ ծառայությունները դեռ կարող են քայլեր անել: Քաղաքական մեր թիմը պետք է մշտապես պատրաստ լինի անակնկալ զարգացումների եւ ունենա պատրաստի ու մշակված լուծումներ, քանի որ դեպքերը սրընթաց զարգացում են ունենում: Այժմ Մերձավոր Արեւելքը հիշեցնում է եռացող կաթսա, որը որեւէ պահի կարող է պայթել եւ կտրուկ փոխել իրավիճակը: Կարող են ամենաանսպասելի շրջադարձեր կատարվել:

azg.am

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*


Add video comment
Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են: Մեջբերումներ անելիս հղումը www.aaeurop.com-ին պարտադիր է: Կայքի հոդվածների մասնակի կամ ամբողջական արտատպումը, տարածումը, կամ հեռուստառադիոընթերցումն առանց www.aaeurop-ին հղման արգելվում է:Կայքում արտահայտված կարծիքները պարտադիր չէ, որ համընկնեն կայքի խմբագրության տեսակետի հետ: Կայքը պատասխանատվություն է կրում միայն «Եվրոպայի Հայերի Համագումարի » ի ստորագրությամբ նութերի, կարծիքների եւ դիրքորոշումների համար: All Rights Reserved,4/AAB0Q2qi2hC5WMFScWsapOW0d1ypdvjHSDFgUciTQjW7ImoDTCNLGO4