Rss Feed
Tweeter button
Facebook button
Technorati button
Reddit button
Myspace button
Linkedin button
Webonews button
Delicious button
Digg button
Flickr button
Stumbleupon button
Newsvine button
Youtube button
January 18, 2019

Խորհրդային սթափարաններ. Կամ՝ ինչպես էին ԽՍՀՄ-ում իրականացնում «սթափությունը՝ որպես կյանքի նորմա» լոզունգը

Կոմունիզմի շինարար խորհրդային մարդը պետք է ունենար «բարոյական բարձր նկարագիր», այլ ոչ թե միլիցիոներների թևերից կախված` հասցվեր սթափարան: Սթափարան ընկնելը կարող էր փչացնել մարդու կարիերան, զրկել նրան առաջխաղացման հնարավորությունից և անդառնալի վնաս բերել նրա վարկին:

Ինչպես ԽՍՀՄ-ում առաջացան սթափարաններ

Միակ խոշոր խորհրդային քաղաքը, ուր սթափարաններ չկային, Երևանն էր: Հայաստանում ընդհանրապես այդպիսի հաստատություններ չկային: Խորհրդային Միության մյուս բոլոր անկյուններում տեղակայված էին սթափարաններ՝ յուրաքանչյուր 150-200 000 մարդու համար` 1 սթափարան սկզբունքով:

Խորհրդային Միությունում սթափարաններ ի հայտ եկան դեռևս 20-րդ դարի 30-ական թթ. սկզբում: Դրանք գտնվում էին Առողջապահության ժողկոմատի ենթակայության ներքո, իսկ աշխատակիցներն էլ բժիշկներ էին, ոչ թե միլիցիոներներ: 40-ական թթ. Բերիայի անձնական հրամանով սթափարաններն անցան Ներքին գործերի ժողկոմատի ենթակայության տակ: Այնտեղ սկսեց հերթապահություն անել միլիցիան, սակայն կային նաև ֆելդշերներ, որոնք զննում էին բերված անձանց:

Ինչպես էին ընկնում սթափարաններ

Սթափարանների գլխավոր խնդիրը համարվում էր այն անձանց մեկուսացումն ու պահպանությունը, ովքեր իրենց արտաքին տեսքով և պահվածքով վիրավորում էին «հասարակության բարոյական նկարագիրը»:

«Հատուկ բուժծառայություն» գրառմամբ ավտոմեքենաներ նստեցնում էին բոլոր նրանց, ովքեր փողոցում խմում էին, օրորվելով քայլում, կամ էլ արդեն չէին էլ կարողանում քայլել: Սթափարանները սպասարկող ստորաբաժանումները, խորհրդային բոլոր կազմակերպությունների պես, ունեին պլան, որը պիտի կատարվեր: Այդ իսկ պատճառով էլ եռամսյակի վերջում սթափարաններ էին տարվում բոլոր այն անձինք, ում վրայից սպիրտի հոտ էր գալիս: Միլիցիոներների հերթապահությունն իրականացվում էր պարահրապարակներում և ռեստորաններում, գործարանների և այլ հաստատությունների մոտ: Աշխատավարձի օրերին սթափարաններում բերման ենթարկվածների պակաս չէր լինում:

Գորբաչովյան հակաալկոհոլային միջոցառումների շրջանում միայն Մոսկվայի սթափարաններ տարվա ընթացքում մուտք էր գործում շուրջ 300 000 մարդ: Այն ակտիվիստները, ովքեր միլիցիոներներին օգնում էին բռնել հասարակական կարգը խախտողներին, պարգևատրվում էին դեֆիցիտ ապիրտային խմիչքներ ձեռք բերելու կտրոնով:

Բայց ամեն ինչ այդքան էլ հարթ չէր ընթանում. Մի քանի անգամ ԽՍՀՄ-ում արձանագրվեցին հարբած բունտեր, երբ, օրինակ, Չիմքենդում և Մուրոմում չբացահայտված հանգամանքներում սթափարաններում զոհվեցին մարդիկ: Այդ ժամանակ հազարավոր քաղաքացիներ, որպես բողոքի նշան, գրոհեցին միլիցիայի բաժանմունքները: Իսկ սթափարան տանող մեքենայի թափքում մի քանի մարդու զոհվելը 1972թ. սկիզբ դրեց «դնեպրոձերժինսկյան հեղափոխությանը»:

Ինչ էր կատարվում սթափարաններում

Կախված իրենց գտնվելու վայրից` սթափարանների պայմանները կարող էին խստորեն տարբերվել միմյանցից: Սովորաբար բերման ենթարկվածներին նստեցնում էին հատուկ նստարանների վրա, երբեմն կապում էին, եթե նստել չէին կարողանում: Ապա վերցնում էին նրանց մոտ եղած փաստաթղթերն ու գումարը, լուսանկարում էին, գրանցում անձնական տվյալները և ֆիքսում խմածության աստիճանը: Վերաբերմունքը կոպիտ էր, անգամ վայրեր կային, ուր գրեթե խուզում էին մազերը: Եվ վերջում՝ անպայման սառը ցնցուղ և քուն: Եթե բախտները բերեր, քնելու տեղում ծածկոց և և բարձ կլիներ: Չենթարկվողներին կապում էին մահճակալներին, իսկ կանանց տեղավորում էին հատուկ սենյակում:

Առավոտյան կարգազանցներին պարտադիր արթնացնում էին: Հերթապահ միլիցիոներից ճշտում էին այն անձանց ինքնությունը, ովքեր նախօրեին ի վիճակի չէին եղել իրենց մասին որևէ տվյալ հաղորդել: Ապա ֆելդշերը կրկնակի ստուգայց էր կատարում: Բոլոր կարգազանցներն այնտեղ գտնվելու համար պետք է տուգանք վճարեին: Բրեժնևյան դարաշրջանում վճարվող գումարը 10-25 ռուբլի էր, այդ ժամանակների համար՝ հսկայական թիվ, եթե հաշվի առնենք, որ միջին աշխատավարձը 120-160 ռուբլի էր:

Ի՞նչ վտանգներով կարող էր հղի լինել սթափարան ընկնելը

Հարբեցողության դեմ պայքարը ԽՍՀՄ-ում տարվում էր խորհրդային իշխանության հենց 1-ին տարիներից: Տասնյակներով տպագրվում էին սպիրտային խմիչքների օգտագործման վնասների մասին գուժող պլակատներ, հարբեցողության դեմ պայքարի նպատակով կազմված դրուժինաները շրջանառության մեջ դրեցին խմող մարդկանց տեղում լուսանկարելու և այդ նկարները շրջանառության մեջ դնելու պրակտիկան: Այդպիսի «պատվո տախտակի»  վրա հայտնվելու վտանգի առաջ էին կանգնած նաև սթափարանում հայտնվածները:

Ահազանգը, որ ինչ-որ հիմնարկի աշխատող կամ ուսանող գիշերն անցկացրել է սթափարանում, անմիջապես հասցվում էր տվյալ անձի աշխատանքի կամ ուսման վայրի տնօրինությանը: Դրան պարտադիր հետևում էր կուսակցական կամ կոմերիտական ժողով, ուր քննարկվում էր պատահածը, և ավարտվում խիստ նկատողությամբ: Կուսակցական կարիերա անելու ցանկություն ունեցողների համար սա շատ լուրջ պատիժ էր: Ուսանողի պարագայում վերջինիս գլխին կախվում էր հեռացման վտանգը: Միջին վիճակագրական խորհրդային աշխատող քաղաքացին էլ այդ դեպքում կարող էր զրկվել պարգևատրումից և, այսպես կոչված, «13-րդ աշխատավարձից», ինչպես նաև կարող էր հետ ընկնել բնակարան ստացողների հավակնություն ունեցողների հերթում: Կարգազանցը կարող էր մոռանալ նաև զեղչված գներով հանգստյան տան ուղեգիր ձեռք բերելու մասին: Այդ պատճառով էլ նրանք, ովքեր ապահովված էին, կարող էին կոնկրետ գումարի դիմաց չստանալ այդ «երջանիկ զանգերը»:

Եթե ինչ-որ մեկը տարվա ընթացքում սթափարան մի քանի անգամ էր ընկնում, ապա նրան ուղարկում էին նարկոլոգիական դիսպանսեր կամ հիվանդանոցային բաժանմունք՝ հետազոտվելու: Նրան այդ դեպքում սպառնում էր նաև բուժական-աշխատանքային պրոֆիլակտորիա:

Ում չէին տանում սթափարան

Սթափարան չէին տանում անչափահասներին, հաշմանդամներին և հղիներին: Եթե կարգազանցի մոտ նկատվում էր «սպիտակ տենդ» կամ վնասվածքներ, անմիջապես ուղարկում էին հիվանդանոց: Զինվորականներին, Միլիցիայի և Պետանվտանգության  աշխատակիցներին հանձնում էին իրենց աշխատավայրերի ղեկավարությանը: Բայց թե վերը նշվածների, թե ժողովրդական պատգամավորների դեպքում պատիժն անխուսափելի էր:

Օտարերկրյա դիվանագետներին ևս չէին տանում սթափարան. Այդ անզգույշ քայլը կարող էր ավարտվել միջազգային դիվանագիտական սկանդալով: Իսկ ահա շարքային օտարերկրացիները կարող էին հայտնվել սթափարանում և հետո դեռևս շատ երկար հիշել այդ արկածը:

Քաղաքացիների միակ կատեգորիան, ում հասցնում էին մինչև տուն ու հանձնում հարազատներին, պետական բարձրագույն շքանշանների ասպետներն ու Խորհրդային Միության հերոսներն էին:

Սթափարանները խորհրդային քաղաքակրթական մշակույթի մի մասն էին, և նրանց մասին հիշատակություններ կան և խորհրդային ֆիլմերում («Աշնանային մարաթոն», «Աֆոնյա»), և երգիծական կինոալմանախներում, և Վ. Շուկշինի ու Վ. Վիսոցկու ստեղծագործություններում: Այդ հաստատությունների մասին ժողովուրդը հորինում էր անեկդոտներ և երգեր:

Ի դեպ, 2018թ. Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությանն ընդառաջ՝ Ռուսաստանի այն քաղաքներում, ուր խաղերը կանցկացվեն, նախատեսում են բացել սթափարաններ:

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Մարիա Ղուկասյանը

168.am

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*


Add video comment
Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են: Մեջբերումներ անելիս հղումը www.aaeurop.com-ին պարտադիր է: Կայքի հոդվածների մասնակի կամ ամբողջական արտատպումը, տարածումը, կամ հեռուստառադիոընթերցումն առանց www.aaeurop-ին հղման արգելվում է:Կայքում արտահայտված կարծիքները պարտադիր չէ, որ համընկնեն կայքի խմբագրության տեսակետի հետ: Կայքը պատասխանատվություն է կրում միայն «Եվրոպայի Հայերի Համագումարի » ի ստորագրությամբ նութերի, կարծիքների եւ դիրքորոշումների համար: All Rights Reserved,4/AAB0Q2qi2hC5WMFScWsapOW0d1ypdvjHSDFgUciTQjW7ImoDTCNLGO4